Synoniemen: Licht-donkerschakelaar, Dag-nachtschakelaar, LDR-schakelaar, Luxschakelaar
Schemerschakelaars zijn verkrijgbaar in diverse uitvoeringen. Er bestaan eenvoudige modellen die direct in een stopcontact gestoken worden, opbouwmodellen voor aan de muur, en DIN-rail-modellen die in de groepenkast gemonteerd worden voor het aansturen van een complete lichtgroep. Door de verlichting alleen te laten branden wanneer het nodig is, wordt onnodig stroomverbruik voorkomen.
Een ingebouwde elektronische schakeling vergelijkt de gemeten lichtwaarde met een vooraf ingestelde drempelwaarde. Zodra het omgevingslicht onder deze drempelwaarde zakt, zoals tijdens de avondschemering, activeert de schakeling een relais. Dit relais sluit het elektrische circuit, waardoor de aangesloten lampen of apparaten stroom krijgen en inschakelen.
Wanneer de zon opkomt en de lichtintensiteit weer stijgt boven de ingestelde waarde, gebeurt het omgekeerde. De schakeling detecteert de toegenomen lichtsterkte en deactiveert het relais. Het circuit wordt verbroken en de verlichting schakelt uit.
Veel modellen bieden de mogelijkheid om de lichtgevoeligheid (lux-waarde) en een inschakelvertraging in te stellen. Deze vertraging voorkomt dat de schakelaar reageert op kortstondige lichtveranderingen, zoals de koplampen van een voorbijrijdende auto.
De elektricien installeert een schemerschakelaar die wordt aangesloten op de eindgroep van de buitenverlichting. De sensor van de schakelaar wordt op een strategische plek aan de gevel geplaatst, bij voorkeur gericht naar het noorden. Dit voorkomt dat direct ochtend- of avondzonlicht de meting beïnvloedt.
De elektricien stelt de lux-waarde zo in dat de lampen aangaan tijdens de avondschemering. Ook wordt er een vertragingstijd van enkele minuten ingesteld. Het resultaat is dat de buitenverlichting het hele jaar door volautomatisch functioneert en zich aanpast aan de wisselende lengte van de dagen, zonder dat de bewoner er omkijken naar heeft.
De installatie moet voldoen aan de NEN 1010 normen voor elektrische installaties. Een vakman zorgt voor een correcte en veilige aansluiting, selecteert de juiste kabels zoals een YMVK-kabel voor buitengebruik en waarborgt de waterdichtheid (IP-waarde) van de componenten. Ook bij complexere schakelingen, bijvoorbeeld een combinatie met een tijdrelais of een bewegingsmelder, kan een elektricien de componenten correct integreren en configureren. Dit voorkomt storingen en garandeert een veilige werking.
* **Onjuiste plaatsing van de sensor:** De sensor wordt soms geplaatst binnen het bereik van de lamp die hij aanstuurt. Hierdoor 'ziet' de sensor zijn eigen licht, schakelt uit, waarna het weer donker wordt en hij opnieuw inschakelt. Dit effect, bekend als 'knipperen', wordt voorkomen door de sensor buiten de lichtbundel te monteren. Plaatsing in diepe schaduw of vol in de zon leidt tot ongewenste schakeltijden. * **Verkeerde instellingen:** Een te gevoelige (lage lux) instelling zorgt dat de lampen te vroeg aangaan, terwijl een ongevoelige (hoge lux) instelling ze te laat activeert. Het niet instellen van een vertragingstijd kan ertoe leiden dat de verlichting reageert op elke passerende auto. * **Overbelasting van de schakelaar:** Er wordt meer vermogen (Watt) aan verlichting aangesloten dan de schemerschakelaar kan schakelen. Dit kan het interne relais beschadigen en brandgevaar veroorzaken. * **Gebruik van een ongeschikt model:** Voor buiteninstallaties wordt soms een model met een te lage IP-waarde (bescherming tegen vocht en stof) gebruikt. Vocht kan binnendringen en kortsluiting veroorzaken.