Wat is het
Thermografie is een contactloze meettechniek waarbij een infraroodcamera wordt gebruikt om warmtepatronen zichtbaar te maken. In de elektrotechniek is dit een waardevolle methode voor preventief onderhoud en het opsporen van storingen. Elk object met een temperatuur boven het absolute nulpunt straalt infrarode energie uit. Een thermografische camera vangt deze straling op en zet deze om in een visueel beeld, een thermogram genaamd. Hierdoor kunnen temperatuurverschillen en potentiële problemen in elektrische installaties worden geïdentificeerd die met het blote oog onzichtbaar zijn. Denk aan slechte verbindingen, overbelasting, fase-onbalans of defecte componenten. Het vroegtijdig opsporen van deze 'hotspots' helpt om uitval, schade en zelfs brand te voorkomen.
Hoe werkt het
Een thermografische inspectie wordt uitgevoerd door een gekwalificeerde elektricien of specialist met een speciale warmtebeeldcamera. De inspectie vindt plaats terwijl de elektrische installatie in bedrijf en onder normale tot zware belasting staat. Een installatie die niet of nauwelijks wordt belast, zal namelijk geen abnormale warmteontwikkeling vertonen. De camera meet de infraroodstraling die door de verschillende componenten van de installatie wordt uitgezonden. Vervolgens wordt deze data omgezet in een kleurenbeeld: warme delen worden doorgaans weergegeven in lichte, felle kleuren zoals wit, geel en rood, terwijl koudere delen donkere kleuren zoals blauw en paars krijgen. De specialist analyseert deze beelden. Een ongebruikelijk heet punt bij een aansluitklem van een installatieautomaat duidt bijvoorbeeld op een slechte verbinding met een hoge overgangsweerstand. De resultaten worden vastgelegd in een rapportage, inclusief de thermische beelden en aanbevelingen voor correctieve maatregelen.
Praktijkvoorbeeld
In een kantoorpand wordt periodiek een NEN 3140 keuring uitgevoerd, waar een thermografische inspectie onderdeel van uitmaakt. Tijdens de inspectie van de hoofdverdeelkast richt de elektricien de warmtebeeldcamera op de verschillende groepen en componenten. Op het scherm valt direct een automaat op die significant warmer is dan de rest, met een gemeten temperatuur van 75 °C, terwijl de andere componenten rond de 35 °C meten. De thermogram toont een heldere rode vlek precies bij de onderste aansluiting van de automaat. Na het veiligstellen en spanningsloos maken van de betreffende groep, blijkt de aansluitschroef van de uitgaande fasedraad onvoldoende aangedraaid te zijn. Door deze losse verbinding ontstond een hoge weerstand, wat leidde tot de gevaarlijke warmteontwikkeling. De elektricien draait de verbinding met het juiste aanhaalmoment vast. Een controlemeting achteraf laat een normale temperatuur zien. De inspectie heeft zo een potentieel brandgevaar verholpen.
Wanneer een elektricien inschakelen
Het is verstandig een elektricien in te schakelen voor een thermografische inspectie in de volgende situaties:
* **Preventief onderhoud**: Vooral in commerciële, agrarische en industriële omgevingen is een periodieke thermografische scan aan te raden om de bedrijfszekerheid en veiligheid te waarborgen. Dit is vaak een onderdeel van de NEN 3140 inspectie.
* **Vermoeden van problemen**: Als u een brandlucht waarneemt, kunststof componenten verkleuren of een apparaat of schakelaar ongewoon warm aanvoelt.
* **Na installatiewerkzaamheden**: Na de installatie van nieuwe groepen, zonnepanelen of een laadpaal kan een thermografische controle de kwaliteit en veiligheid van de nieuwe aansluitingen bevestigen.
* **Verzekeringseisen**: Steeds vaker stellen verzekeraars een thermografische inspectie als eis binnen een SCIOS Scope 10 inspectie om het brandrisico van een elektrische installatie te beoordelen.
Een correcte interpretatie van de beelden vraagt om expertise. Een specialist kan onderscheid maken tussen een normaal warmtepatroon en een daadwerkelijke afwijking.
Veelgemaakte fouten
**Inspectie zonder belasting**: De meest gemaakte fout is het inspecteren van een installatie die uitgeschakeld is of te licht wordt belast. Problemen zoals overbelasting of hoge overgangsweerstanden genereren pas warmte bij een stroomsterkte van minimaal 40% van de nominale capaciteit. Zonder deze belasting blijven de problemen onzichtbaar.
**Foute interpretatie van reflectie**: Glanzende metalen oppervlakken, zoals aluminium of koper, kunnen de warmte van omliggende objecten reflecteren. Dit kan leiden tot een onjuiste diagnose. Een ervaren inspecteur herkent dit en weet hoe de meting correct uitgevoerd moet worden.
**Negeren van omgevingsfactoren**: Direct zonlicht, tocht of neerslag kan de oppervlaktetemperatuur van componenten beïnvloeden en de meting verstoren. Een inspectie moet onder stabiele omstandigheden worden uitgevoerd voor betrouwbare resultaten.
**Onjuiste instelling van emissiviteit**: Verschillende materialen stralen warmte op een andere manier uit. Dit wordt de emissiviteit genoemd. De camera moet correct worden ingesteld voor het materiaal dat wordt gemeten. Een verkeerde instelling leidt tot onnauwkeurige temperatuurwaarden.
**Alleen afgaan op de beelden**: Een thermogram toont een indicatie. De gevonden afwijking moet altijd worden bevestigd met aanvullende metingen, zoals een stroommeting of weerstandsmeting, voordat er conclusies worden getrokken of reparaties worden uitgevoerd.