Wat is het
Lumen (lm) is de standaardeenheid voor lichtstroom. Het kwantificeert de totale hoeveelheid zichtbaar licht die een lichtbron, zoals een lamp, in alle richtingen uitstraalt. Anders dan watt, dat het energieverbruik van een lamp aangeeft, meet lumen de daadwerkelijke lichtopbrengst. Vroeger was het gebruikelijk om de helderheid van een lamp aan te duiden in watt, maar met de komst van energiezuinige technologieën zoals ledverlichting is deze vergelijking niet langer relevant. Een ledlamp kan namelijk met veel minder energie (watt) dezelfde hoeveelheid licht (lumen) produceren als een oude gloeilamp.
Als vuistregel kunt u de volgende vergelijking aanhouden om een idee te krijgen van de lichtopbrengst:
* Een 25W gloeilamp komt ongeveer overeen met 250 lumen.
* Een 40W gloeilamp komt ongeveer overeen met 450 lumen.
* Een 60W gloeilamp komt ongeveer overeen met 800 lumen.
* Een 75W gloeilamp komt ongeveer overeen met 1.100 lumen.
* Een 100W gloeilamp komt ongeveer overeen met 1.600 lumen.
Bij de aanschaf van nieuwe verlichting is het dus beter om te kijken naar de lumenwaarde op de verpakking dan naar het wattage.
Hoe werkt het
Het concept achter lumen is gebaseerd op 'lichtrendement' of 'lichtefficiëntie', uitgedrukt in lumen per watt (lm/W). Deze waarde geeft aan hoe efficiënt een lichtbron elektrische energie omzet in zichtbaar licht. Hoe hoger het getal, des te zuiniger de lamp is. Een traditionele gloeilamp heeft een zeer laag rendement van ongeveer 15 lm/W, omdat veel energie verloren gaat als warmte. Halogeenlampen presteren iets beter met circa 20 lm/W. Spaarlampen (CFL) zitten rond de 60 lm/W. Ledlampen zijn veruit het meest efficiënt, met waarden die variëren van 80 lm/W tot meer dan 150 lm/W.
Door te focussen op lumen kunt u verschillende lichttechnologieën eerlijk met elkaar vergelijken. Een ledlamp van 8 watt die 800 lumen produceert, geeft evenveel licht als een gloeilamp van 60 watt, maar verbruikt bijna 90% minder stroom. Het aantal lumen is daarmee een directe en betrouwbare indicator voor de helderheid die u kunt verwachten, onafhankelijk van het type lamp of het energieverbruik.
Praktijkvoorbeeld
Stel, u wilt de verlichting in uw keuken (ongeveer 12 vierkante meter) vernieuwen. Voor een keuken is zowel goede algemene verlichting als gerichte taakverlichting boven het aanrecht belangrijk. Voor algemene verlichting rekent men vaak op 300 tot 400 lumen per vierkante meter. Voor uw keuken zou dat neerkomen op 12 m² x 350 lm/m² = 4.200 lumen totaal. Dit kunt u verdelen over meerdere lichtpunten, bijvoorbeeld vier inbouwspots van elk ongeveer 1.000 lumen.
Voor de taakverlichting boven het aanrechtblad is een hogere lichtsterkte wenselijk, bijvoorbeeld 500 tot 750 lumen per meter. Een ledstrip van 3 meter met 600 lm/meter zou dan 1.800 lumen toevoegen. Door bewust te kiezen op basis van lumen, zorgt u ervoor dat de ruimte functioneel en prettig verlicht is, zonder donkere hoeken of verblinding.
Wanneer een elektricien inschakelen
Het vervangen van een lamp en het kiezen van de juiste lumenwaarde kunt u meestal zelf. Een elektricien wordt echter aangeraden bij complexere projecten. Denk hierbij aan het opstellen van een compleet lichtplan voor een woning of kantoor, waarbij rekening wordt gehouden met lichtverdeling, functionaliteit en sfeer. Ook voor de installatie van nieuwe lichtpunten, wat aanpassingen in de bedrading vereist, is een vakman nodig. Dit garandeert dat de installatie voldoet aan de NEN 1010 normen voor elektrische installaties.
Daarnaast is specialistische kennis nodig voor het correct aansluiten van dimsystemen (zoals fase-aansnijding, fase-afsnijding of DALI) op de gekozen ledlampen. Een elektricien kan adviseren over compatibiliteit en de installatie veilig uitvoeren. Bij het berekenen van de totale benodigde lumen voor grotere of complexere ruimtes kan een elektricien ook van waarde zijn.
Veelgemaakte fouten
Een veelvoorkomende fout is het blindstaren op een hoog aantal lumen. Meer licht is niet altijd beter. Een te fel verlichte ruimte kan oncomfortabel en sfeerloos zijn. Het is belangrijk de lumenwaarde af te stemmen op de functie van de ruimte.
Een andere fout is de verwarring tussen lumen en lux. Lumen is de totale lichtstroom uit de bron, terwijl lux de hoeveelheid licht meet die op een specifiek oppervlak (zoals een bureau) valt. Eén lux staat gelijk aan één lumen per vierkante meter. De afstand en de stralingshoek van de lamp beïnvloeden de lux-waarde.
Verder vergeten mensen soms om naast lumen ook naar andere specificaties te kijken. De kleurtemperatuur (Kelvin) bepaalt of het licht warm of koel is, en de Color Rendering Index (CRI) geeft aan hoe natuurgetrouw kleuren worden weergegeven. Een lamp met veel lumen maar een lage CRI kan kleuren flets laten lijken.
Tot slot blijven sommige mensen vasthouden aan watt als maatstaf voor helderheid. Dit leidt bij de aanschaf van ledverlichting vaak tot verkeerde keuzes, met een te zwak of juist veel te sterk verlichte ruimte als gevolg.